Aanpak geldezels
Geldezels zijn jongeren of volwassenen die hun bankrekening, pinpas of bankgegevens laten gebruiken om gestolen geld weg te sluizen of wit te wassen. In dit dossier lees je wat geldezels zijn, hoe jongeren worden geronseld, welke signalen je kunt herkennen en hoe gemeenten en partners samen werken aan een lokale aanpak van geldezels.
Het CCV helpt gemeenten en andere organisaties bij de aanpak van geldezels. We delen kennis uit onderzoek en praktijk, brengen partners bij elkaar en helpen bij de ontwikkeling en verspreiding van campagnes en de leidraad aanpak geldezels.
Samenvatting
- Je leest wat geldezels zijn en hoe criminelen hen gebruiken.
- Je leest hoe jongeren worden geronseld.
- Je vindt informatie over de lokale aanpak, samenwerking en communicatie.
- Je kunt door naar verdiepende pagina’s over signalen, gedrag beïnvloeden, campagne en leidraad.
Wat is een geldezel?
Geldezels, ook wel money mules of katvangers genoemd, helpen criminelen om gestolen geld weg te sluizen. Vaak gaat het om jongeren die hun bankrekening, pinpas of bankgegevens laten gebruiken voor fraude of witwassen. Soms weten zij dat, soms ook niet. Meestal begrijpen ze dan niet goed wat er gebeurt. En ook overzien ze vaak de gevolgen van hun acties niet. Geldezels spelen een belangrijke rol in criminele netwerken en worden vaak ingezet bij online criminaliteit, zoals phishing, bankhelpdeskfraude, WhatsAppfraude en online oplichting.
Zo werkt fraude of witwassen via een geldezel
Criminelen storten geld dat zij met online criminaliteit buit maken op de rekening van de geldezel. Daarna halen zij dit geld snel weg of laten het contant opnemen. Zo proberen zij uit beeld te blijven en het spoor dat naar hen leidt te onderbreken.
Voor de geldezel zijn de gevolgen groot, want hij is altijd zichtbaar voor de bank en voor de opsporing. Zijn pakkans is 100%. Toch weten veel jongeren dit niet. Uit onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) blijkt dat 7 op de 10 jongeren niet weten dat de pakkans groot is. Criminelen maken dus niet alleen slachtoffers met hun online daden, maar brengen ook bewust schade toe aan de geldezels die ze inzetten.
Is de geldezel dader of slachtoffer?
Bij een geldezel is niet altijd duidelijk of hij dader is of ook slachtoffer. Volgens de wet is een geldezel vaak strafbaar. Toch zijn er ook jongeren die niet goed overzien wat er gebeurt, onder druk worden gezet of worden uitgebuit.
Kijk daarom altijd goed naar de situatie, de kwetsbaarheid en de rol van de jongere.
Wie lopen meer risico om geldezel te worden?
Geldezels vormen geen vaste groep. Toch zijn er kenmerken die het risico groter maken om geldezel te worden. Uit onderzoek blijkt dat geldezels vaak kwetsbaar zijn of zich makkelijk laten beïnvloeden. Het gaat bijvoorbeeld om jongeren met schulden, jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB), jongeren in een kwetsbare thuissituatie of jongeren die opgroeien met sociale en financiële problemen.
Ook invloed van vrienden, bekenden of uitbuiting kan een rol spelen. En de belofte van snel en makkelijk geld verdienen, kan jongeren overhalen om mee te doen. Let op: niet elke geldezel is kwetsbaar. Het gaat dus om signalen die kunnen helpen, niet om een vast profiel.
Hoe worden jongeren geronseld als geldezel?
Uit onderzoek van Bekkers et al. (2023) onder 3.000 jongeren blijkt dat bijna 1 op de 10 jongeren tussen 16 en 25 jaar weleens is benaderd om geldezel te worden. Ook onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) uit 2024 laat zien dat 1 op de 10 jongeren ooit is benaderd om hun pinpas of bankrekening uit te lenen aan criminelen. Jongeren worden vooral benaderd via Snapchat en Instagram. Maar ronselaars benaderen jongeren ook via klasgenoten, vrienden of bekenden.
Soms gebeurt dat zelfs meerdere keren per dag. Ronselaars maken daarbij vaak misbruik van jongeren die kwetsbaar zijn. Ook sociale contacten en de verleiding van snel en makkelijk ‘geld verdienen’, spelen daarbij mee. Vaak beloven ronselaars een deel van het gestolen geld als beloning.
Heb je een vraag over de aanpak van geldezels? Neem contact met me op.
Katja Muselaers
Adviseur online criminaliteit en jeugd