Word je bewust van mogelijke signalen
Stap 1Zorg dat professionals weten welke veranderingen op een risico kunnen wijzen.
Toolbox Vroegsignalering en preventie
Vroegsignalering betekent dat professionals problemen bij jongeren op tijd herkennen en opvolgen. Zo kun je passende hulp bieden en voorkomen dat een jongere verder afglijdt naar criminaliteit.
Deze toolbox helpt gemeenten, jongerenwerkers, scholen, politie, jeugdboa’s en zorgprofessionals om samen een duidelijke signaleringsroute te maken.
Wat vind je in deze toolbox?
Je vindt hier hulpmiddelen voor vier taken:
- Samenwerking organiseren.
- Signalen herkennen en beoordelen.
- Informatie zorgvuldig delen.
- Passende hulp of actie inzetten.
Direct aan de slag? Download dan de handreiking Zó krijg je samen zicht op jongeren.
Wat is vroegsignalering?
Bij vroegsignalering herken je een dreigend probleem voordat het groter wordt. Het kan gaan om veranderingen in gedrag, school, werk, vrienden, geld, leefstijl of online activiteiten.
Eén signaal bewijst niet dat een jongere crimineel gedrag laat zien. Bespreek signalen daarom zorgvuldig en kijk altijd naar de hele situatie.
Voor wie is deze toolbox?
De toolbox is vooral bedoeld voor professionals die werken met jongeren en veiligheid, zoals:
- Procesregisseurs Openbare Orde en Veiligheid.
- Jongerenwerkers en straatcoaches.
- Wijkagenten en digitale wijkagenten.
- Jeugdboa’s.
- Scholen en leerplichtambtenaren.
- Halt.
- Zorg- en hulpverleners.
De procesregisseur OOV kan de lokale samenwerking organiseren en bewaken. De precieze rolverdeling kan per gemeente verschillen.
Hulp nodig?
Wil je een signaleringsroute maken of de lokale samenwerking verbeteren? Neem contact op met:
Nicole Langeveld
Adviseur jeugdcriminaliteit, Veiligheid en zorg
jeugd@hetccv.nl
Hoe organiseer je vroegsignalering?
Een goede aanpak heeft vijf bouwstenen.
Verbind de professionals
Zorg dat betrokken professionals elkaar kennen. Bespreek wie welke kennis, taak en bevoegdheid heeft.
Vertrouwen is belangrijk. Professionals delen signalen sneller wanneer zij weten wat er met die informatie gebeurt.
Maak een duidelijke structuur
Spreek af:
- Wie signalen ontvangt.
- Waar een professional een signaal kan melden.
- Wie de ernst beoordeelt.
- Welke partners daarna nodig zijn.
- Wie terugkoppeling geeft.
Leg deze afspraken vast in een handelingskader of signaleringsroute.
Investeer in kennis
Zorg dat professionals weten:
- Welke signalen belangrijk kunnen zijn.
- Hoe zij zonder vooroordelen waarnemen.
- Wanneer zij advies moeten vragen.
- Wat zij wel en niet mogen delen.
- Waar zij een signaal kunnen melden.
Houd contact met jongeren
Praat niet alleen óver jongeren, maar ook mét jongeren. Vraag wat er speelt en wat zij nodig hebben.
Werk ook samen met ouders, school, sportverenigingen en andere personen die belangrijk zijn in het leven van de jongere. Persoonlijk en langdurig contact helpt om veranderingen eerder te herkennen.
Volg en verbeter de aanpak
Controleer regelmatig of de signaleringsroute werkt.
Bespreek bijvoorbeeld:
- Komen signalen bij de juiste persoon terecht?
- Worden signalen op tijd opgevolgd?
- Weten professionals wat hun taak is?
- Krijgen melders een terugkoppeling?
- Worden jongeren passend geholpen?
- Handelen partners zorgvuldig?
Reserveer hiervoor tijd en wijs iemand aan die de voortgang bewaakt.
Welke stappen doorloop je bij een signaal?
Neem zorgvuldig waar
Stap 2Beschrijf wat je werkelijk ziet of hoort. Maak verschil tussen een feit, een mening en een gevoel.
Bespreek het signaal
Stap 3Bespreek je zorg met een collega of partner. Praat waar mogelijk ook met de jongere en de ouders of verzorgers.
Deel een rode vlag
Stap 4Is er een serieuze zorg? Meld deze dan via de afgesproken route. Deel niet meer gegevens dan nodig.
Beoordeel de ernst
Stap 5Bekijk samen:
- Hoe dringend het signaal is.
- Of er meer signalen zijn.
- Welke risico’s er bestaan.
- Welke beschermende factoren aanwezig zij.
- Welke professional de situatie het beste kan beoordelen.
Volg het signaal op
Stap 6Bepaal welke hulp of actie past. Dit kan ondersteuning, zorg, toezicht of een veiligheidsmaatregel zijn.
Geef een terugkoppeling
Stap 7Laat de melder weten dat het signaal is ontvangen en opgepakt. Deel alleen informatie die gedeeld mag worden.
Deze route sluit aan op het procesmodel uit de handreiking.
Welke signalen kunnen belangrijk zijn?
Risicosignalen kunnen op verschillende manieren zichtbaar zijn.
Gedrag
Denk aan plotselinge boosheid, geheimzinnig gedrag, agressie of veel liegen.
School en werk
Denk aan vaak afwezig zijn, slechte resultaten, stoppen met school of plotseling veel geld hebben zonder duidelijke reden.
Vrienden en gezin
Denk aan een nieuwe vriendengroep, spanningen thuis, weinig toezicht of familieleden die betrokken zijn bij criminaliteit.
Geld en leefstijl
Denk aan dure kleding of spullen, schulden, onbekende inkomsten of vaak laat van huis zijn.
Online gedrag
Denk aan zorgwekkende berichten, bedreigingen, fraude, illegale handel of contact met personen die jongeren onder druk zetten.
- Lees op onze website meer over Jongeren en online criminaliteit
Criminaliteit
Denk aan wapens, drugs, geweld, diefstal of opdrachten uitvoeren voor anderen.
Let op: één signaal is meestal niet genoeg voor een conclusie. Kijk naar de combinatie, duur en ernst van signalen
Wat mag je delen over een jongere?
Organisaties moeten zich houden aan de privacyregels. Welke gegevens een organisatie mag delen, hangt af van haar wettelijke taak, bevoegdheid en het doel van de samenwerking.
Maak daarom vooraf afspraken over:
- Het doel van de gegevensdeling.
- Welke gegevens nodig zijn.
- Wie toegang krijgt.
- Hoe gegevens worden bewaard.
- Hoe jongeren en ouders worden geïnformeerd.
- Wanneer gegevens worden verwijderd.
De AVG is niet de enige relevante wet. Ook onder meer de Gemeentewet, Jeugdwet, Leerplichtwet, Wmo en Wet politiegegevens kunnen een rol spelen. Laat de afspraken controleren door een privacyadviseur of jurist.
Bekijk de uitleg over signalering en wetgeving.
Welk hulpmiddelen heb je nodig?
Je wilt de lokale samenwerking organiseren
Gebruik de handreiking Zó krijg je samen zicht op jongeren. Deze bevat de vijf bouwstenen, de signaleringsroute en voorbeelden van risicosignalen.
Je wilt weten wie welke taak heeft
Gebruik de Matrix vroegsignalering. De matrix geeft inzicht in rollen, taken en verantwoordelijkheden van betrokken partners. De matrix is vooral gemaakt voor gemeenteambtenaren met een regierol.
Je ziet een zorgwekkend online bericht
Gebruik de Routekaart Samenwerken bij online jeugdcriminaliteit. Deze helpt bij het duiden van een bericht, het verzamelen van context, het betrekken van partners en het kiezen van een actie.
Je wilt ingroei in georganiseerde criminaliteit voorkomen
Gebruik de kenniskaart Houd jongeren uit de georganiseerde criminaliteit. Deze behandelt rekrutering, risico- en beschermende factoren en het kiezen van passende interventies.
Van signaleren naar preventie
Een signaal herkennen is pas het begin. Kies daarna een aanpak die past bij de jongere en de omgeving.
Kijk bijvoorbeeld naar:
- Hulp thuis.
- School of werk.
- Schulden en inkomen.
- Jongerenwerk.
- Sport en vrije tijd.
- Positieve rolmodellen.
- Mentale zorg.
- Veiligheid in de buurt.
- Online en offline vrienden.
Kijk niet alleen naar risico’s. Versterk ook wat goed gaat, zoals een goede band met een ouder, school, werk, talenten of een betrouwbare volwassene.
Checklist voor gemeenten
Controleer of deze punten zijn geregeld:
- Er is één duidelijke signaleringsroute.
- Professionals weten waar zij een signaal melden.
- Rollen en taken zijn vastgelegd.
- Jongeren en ouders worden waar mogelijk betrokken.
- Er zijn afspraken over privacy.
- Online signalen zijn onderdeel van de aanpak.
- De opvolging van signalen is geregeld.
- Melders krijgen een terugkoppeling.
- De aanpak wordt regelmatig besproken en aangepast.
Veelgestelde vragen over vroegsignalering
Ingroeien en rekruteringsprocessen jeugdcriminaliteit
Bekijk ook de animatie over ingroeimechanismen en rekruteringsprocessen.