Vier op de tien jongeren in Noord-Nederland kennen leeftijdsgenoten die weleens iets doen voor een ander dat mogelijk strafbaar is. Ze herkennen dus veel signalen van criminele uitbuiting in hun omgeving. Dit blijkt uit het onderzoeksrapport Criminele uitbuiting door de ogen van jongeren. “Voor veiligheidsprofessionals bieden de resultaten van het onderzoek waardevolle inzichten, omdat het geschreven is vanuit de leefwereld van de jongeren”, zegt Siènne Cullen, adviseur jeugd van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV).
Het onderzoek toont:
Daarmee vormt het rapport een belangrijke aanvulling op bestaande (praktijk-)kennis.
Het onderzoek werd uitgevoerd door het Sociaal Planbureau Groningen en het Trendbureau Drenthe onder bijna zeshonderd scholieren in Groningen, Drenthe en Friesland. 40 procent van de jongeren kennen leeftijdsgenoten die weleens een strafbaar klusje doen voor een ander.
Vaak gaat het om het verkopen of wegbrengen van vapes of drugs. Jongeren geven aan dat zij dit vooral merken doordat leeftijdsgenoten erover praten, opscheppen of berichten delen op sociale media. Ook gedragssignalen worden genoemd, zoals vaker laat buiten zijn, geheimzinnig doen, contact met onbekenden of het hebben van nieuwe vrienden.
Ook ziet bijna een kwart van de jongeren online wervingsberichten voor klusjes die mogelijk strafbaar zijn, vooral via Snapchat. Ruim 12 procent van de jongeren is persoonlijk benaderd, meestal door een onbekende, met verzoeken die variëren van het verkopen van vapes tot het bezorgen van drugs.
Jongeren benoemen zelf verschillende motieven waarom leeftijdsgenoten ingaan op dergelijke criminele verzoeken. Twee factoren worden het vaakst genoemd: sociale waardering en geld. Status, stoer doen en erbij willen horen spelen volgens jongeren een grote rol. Daarnaast vinden jongeren dat het vooruitzicht van snel geld een belangrijke motivatie is. Ook noemen zij dat sommige jongeren beïnvloedbaar zijn door druk vanuit anderen of door een minder stabiele thuissituatie.
Deze motieven laten zien dat sociale dynamiek en economische verleiding belangrijk zijn in het beslissingsproces van jongeren. Voor professionals is het waardevol dat jongeren deze motieven zelf benoemen, omdat dit richting geeft aan interventies en voorlichting.
“Het rapport laat duidelijk zien dat jongeren behoefte hebben aan praktische ondersteuning om sterker te staan in situaties waarin zij worden benaderd”, aldus Cullen. Ongeveer een derde van de jongeren geeft aan vooral handvatten te willen om weerstand te bieden als ze worden gevraagd om mogelijk strafbare klusjes te doen. Jongeren vinden het lastig om in te schatten wat de gevolgen hiervan zijn.
Daarnaast wil een deel beter leren herkennen of iets strafbaar is en weten waar en hoe zij hulp kunnen vragen. Tijdens klassengesprekken kwam naar voren dat jongeren vragen hebben over wat criminele uitbuiting precies inhoudt, welke risico’s eraan verbonden zijn en hoe zij situaties kunnen beoordelen wanneer zij worden benaderd. Dit onderstreept een duidelijke behoefte aan begrijpelijke, toegankelijke en praktijkgerichte informatie.
Wat betreft informatiebronnen staan jongeren vooral open te staan voor begeleiding door ouders of verzorgers, andere jongeren met ervaring met criminele uitbuiting en professionals zoals politie of hulpverleners. Influencers op sociale media worden veel minder vaak genoemd, wat erop wijst dat jongeren vooral vertrouwen op persoonlijke en betrouwbare bronnen.
Een belangrijk inzicht uit het rapport is dat jongeren terughoudend zijn in het delen van zorgen over leeftijdsgenoten. 90 Procent van degenen die signalen opmerken, melden deze niet. De meest genoemde reden is dat zij niemand willen verraden: het taboe op ‘snitchen’ speelt een grote rol in hun afwegingen.
Ook angst dat anderen boos worden of erachter komen, beïnvloedt hun bereidheid om hulp te zoeken. Deze sociale norm werkt remmend op het melden van zorgen en is daarmee een belangrijk aandachtspunt voor professionals.
De inzichten uit het rapport bieden duidelijke aanknopingspunten voor de praktijk. Jongeren noemen zelf dat zij behoefte hebben aan:
Daarnaast benadrukken jongeren het belang van zowel preventie als toezicht. Zij noemen meer aandacht voor voorlichting op school, maar ook zichtbare handhaving en maatregelen tegen illegale handel en online wervingspraktijken.
Het onderzoeksrapport biedt volgens de CCV-adviseur een helder en feitelijk beeld van hoe jongeren criminele uitbuiting ervaren, welke motieven zij herkennen bij leeftijdsgenoten en welke ondersteuning zij nodig vinden om weerbaar te zijn. Omdat het perspectief van jongeren centraal staat, geeft het rapport professionals belangrijke inzichten die helpen bij het ontwikkelen van effectieve, realistische en toegankelijke aanpakken binnen het jeugd- en veiligheidsdomein.
Nieuws
Nieuws