Eerste strafzitting Preventie met Gezag: voorkomen herhaling centraal
Het Openbaar Ministerie (OM) kijkt bij jonge verdachten niet alleen naar het gepleegde misdrijf, maar ook naar hun persoonlijke omstandigheden. Het doel is om te voorkomen dat zij opnieuw de fout ingaan. Op 18 november vond in Rotterdam de eerste meervoudige strafzitting plaats binnen de aanpak Preventie met Gezag. Hoogleraar Geert Jan Stams ziet kansen in deze werkwijze, maar benadrukt ook het belang van effectieve preventieprogramma’s.
Tijdens de zitting stonden drie jongvolwassen mannen terecht voor hun vermoedelijke betrokkenheid bij een gewelddadige beroving. Het OM eiste deels voorwaardelijke gevangenisstraffen met bijzondere voorwaarden. Daarbij keek het OM ook naar de persoonlijke situatie van de verdachten en welke begeleiding nodig is om herhaling te voorkomen.
Meer aandacht voor persoonlijke omstandigheden
De werkwijze maakt deel uit van Preventie met Gezag. Deze aanpak bestaat sinds 2022 en richt zich op jongeren en jongvolwassenen van 12 tot 28 jaar in kwetsbare postcodegebieden. Het doel is te voorkomen dat zij in de criminaliteit belanden of daarin doorgroeien.
Bij het bepalen van de strafeis kijkt het OM onder meer naar problemen thuis, op school en eventuele schulden of verslavingen. Ook de reclassering speelt hierin een belangrijke rol. Tijdens de zitting kan de reclassering haar bevindingen mondeling toelichten.
De aanpak betekent volgens het OM niet dat verdachten automatisch een lichtere straf krijgen. De ernst van het misdrijf blijft meewegen. Wel kijkt het OM welke straf, voorwaarden en begeleiding passen bij de persoonlijke situatie. Dat kan bijvoorbeeld gaan om verplicht begeleid wonen, een meldplicht of hulp bij schulden en agressieproblemen. In andere gevallen kan het OM juist een zwaardere straf eisen.
Alleen straffen kan averechts werken
Hoogleraar forensische orthopedagogiek Geert Jan Stams van de Universiteit van Amsterdam vindt het goed dat er meer aandacht komt voor de persoonlijke omstandigheden van jonge verdachten. Volgens hem helpt alleen straffen weinig om nieuwe misdrijven te voorkomen. Uit grote onderzoeken blijkt volgens Stams dat straffen soms zelfs averechts kunnen werken.
Een gevangenisstraf kan bijvoorbeeld school, werk en sociale contacten verstoren. Daardoor kan de kans op nieuwe criminaliteit juist toenemen. Stams benadrukt dat misdrijven wel gevolgen moeten hebben. Maar iemand straffen en voorkomen dat diegene opnieuw een misdrijf pleegt, zijn volgens hem twee verschillende doelen.
Voorkom stigmatisering van jongeren
Volgens Stams is het verstandig om preventie vooral in te zetten op plekken waar het risico op jeugdcriminaliteit groter is. Tegelijkertijd waarschuwt hij voor stigmatisering. Niet iedere jongere in een kwetsbare wijk dreigt crimineel te worden.
Hij pleit daarom voor gerichte hulp, zonder jongeren onnodig als risicogroep aan te wijzen. Als voorbeeld noemt hij weerbaarheidstrainingen op scholen. Jongeren leren daarbij omgaan met groepsdruk en verleidingen uit het criminele circuit. Ook noemt hij het programma ‘Alleen Jij Bepaalt Wie Je Bent’, waarbij jongeren via sport positieve rolmodellen ontmoeten.
Kwaliteit preventieprogramma’s belangrijk
Stams waarschuwt dat lang niet alle preventieprogramma’s werken. Volgens hem zetten gemeenten programma’s waarvan de werking is aangetoond te weinig in. Tegelijkertijd worden programma’s waarvan de werking onvoldoende is aangetoond nog te vaak gebruikt.
Foto: Marnix Schmidt.
Samen met hoogleraar Jan Hendriks ontwikkelde Stams daarom in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid een landelijk kwaliteitskader. Hiermee kunnen gemeenten beter beoordelen welke programma’s werken, welke onvoldoende zijn onderzocht en welke mogelijk averechts werken.
Volgens Stams moeten gemeenten kritisch blijven op aanbieders die preventieprogramma’s verkopen zonder dat de werking voldoende is aangetoond.
Preventie én handhaving
Goede begeleiding alleen is volgens Stams niet voldoende. Ook criminele netwerken die jongeren ronselen, moeten worden aangepakt. Daarom pleit hij voor een combinatie van preventie en handhaving.
Binnen Preventie met Gezag werkt het OM samen met onder meer politie, reclassering, de Raad voor de Kinderbescherming, gemeenten en hulporganisaties. Door intensiever samen te werken, willen de organisaties een completer beeld krijgen van jonge verdachten en passende begeleiding bieden.
Meld je aan en ontvang om de maand de nieuwsbrief van Wegwijzer Jeugd & Veiligheid. Ruim zo’n 2.000 collega-professionals van gemeenten, politie, welzijnsinstellingen, rijksoverheid en onderzoeksinstituten gingen je voor.