Uit onderzoek blijkt dat het spelen van de quest “Online Grenzen” van HackShield bij kinderen van 8 tot 12 jaar niet leidt tot een hogere intentie tot weerbaar gedrag tegen hacken en online pesten, maar de quest draagt op het thema hacken wel bij aan onderdelen van cyberweerbaarheid. Dit blijkt uit een recente, onafhankelijke effectevaluatie van Hogeschool Saxion*, uitgevoerd in opdracht van de ministeries van Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, onder leiding van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV).
De effectevaluatie onderzocht de HackShield klassenquest Online grenzen, een module over hacken en online pesten, die veel door scholen en gemeenten wordt ingezet en wordt gezien als representatief. Voor de kwalitatieve analyse maakten de onderzoekers een theoretisch kader om de inhoud van de module te toetsen. In de module over hacken kwamen meer onderdelen van dit theoretisch kader terug dan in de module over online pesten. Daarna onderzochten de onderzoekers bij leerlingen wat het effect was van het spelen van de quest. Zij keken daarbij naar kennis, onderdelen van cyberweerbaarheid en de intentie om bepaald gedrag te laten zien.
Uit het onderzoek blijkt dat de quest over hacken op een aantal onderdelen van cyberweerbaarheid duidelijke, positieve effecten heeft. Zo is er een aantoonbare toename in de kennis over hacken en digitale veiligheidsmaatregelen, zoals het gebruik van sterke wachtwoorden en firewalls. Ook neemt het vertrouwen in eigen kunnen (zelfeffectiviteit) toe: kinderen hebben na het spelen van de quest meer vertrouwen in hun eigen vermogen om zich te beschermen tegen hacken. Daarnaast beoordelen zij de meegegeven maatregelen na het spelen van de quest als nuttiger dan voordat zij het spel speelden (responseffectiviteit). Ook verwachten zij dat leeftijdsgenoten cyberweerbaar gedrag laten zien (subjectieve normen). Deze uitkomsten sluiten goed aan bij wetenschappelijke inzichten over gedragsverandering en cyberweerbaarheid: duidelijke risico’s in combinatie met concrete en begrijpelijke handelingsperspectieven hebben op verschillende punten een aantoonbaar positief effect. Tegelijk is er geen gemeten verandering in de gerapporteerde intentie tot gedrag.
Voor het complexe sociale thema online pesten laat de effectevaluatie een ander beeld zien. Op dit onderwerp zijn geen positieve effecten vastgesteld op kennis, handelingsperspectieven of intentie tot weerbaar gedrag. In enkele gevallen zijn zelfs onbedoelde negatieve effecten gemeten, zoals een daling in het vertrouwen van kinderen dat zij zelf iets kunnen doen wanneer zij met online pesten te maken krijgen en een verhoogde intentie om zelf over te gaan tot pestgedrag. De onderzoekers verklaren dit onder meer door het ontbreken van eenduidige, effectieve handelingsperspectieven in de quest. Online pesten vraagt dus om een andere benadering dan technische cyberrisico’s, waarbij sociale dynamiek, groepsnormen en begeleidende context een grotere rol spelen. De effectevaluatie geeft praktische aanknopingspunten om aanpassingen door te voeren.
Een van de ambities van HackShield is dat kinderen niet alleen zelf cyberweerbaarder worden, maar ook dat zij als zogenoemde ‘cyber agents’ hun kennis actief delen met ouders en andere volwassenen. Dat wordt in de quest ‘agency’ genoemd. De effectevaluatie laat zien dat dit doel slechts in beperkte mate wordt bereikt. Hoewel kinderen na afloop iets vaker denken dat zij hun ouders iets kunnen leren over veilig internetten, voeren kinderen weinig van dit soort gesprekken en gaan zij na het doorlopen van de quest niet vaker het gesprek aan met volwassenen over cyberveiligheid. Ook zijn er geen duidelijke effecten gemeten op verantwoordelijkheid of impulsiviteit. Dit wijst erop dat het activeren van kinderen richting hun omgeving vraagt om concretere en duidelijkere ondersteuning.
De klassenquest ‘Online grenzen’ wordt door leerlingen gemiddeld beoordeeld met een ruime voldoende (7,1) en als leuk en interessant ervaren. Tegelijkertijd benadrukt deze effectevaluatie het belang van verdere inhoudelijke focus en doorontwikkeling, afhankelijk van het doel en het thema. Voor het technische thema hacken worden meer positieve effecten gemeten. Voor het thema online pesten en agency naar volwassenen zijn aanpassingen nodig. Bijvoorbeeld door meer samen te werken met inhoudelijke experts, door handelingsperspectieven te verduidelijken en door keuzes en consequenties in het spel explicieter te maken. De effectevaluatie biedt niet alleen een kwalitatieve doorlichting van een veelgebruikte en representatieve module, maar ook een theoretisch onderbouwd kader waarop eventueel andere quests kunnen worden getoetst en nieuwe mee kunnen worden gebouwd. Het voor dit onderzoek opgestelde theoretisch kader, de inhoudelijke en kwalitatieve analyse bieden Hackshield de mogelijkheid om bestaande modules te toetsen en bieden nieuw te ontwikkelen modules in de toekomst een wetenschappelijke onderbouwing.
Het CCV ziet deze effectevaluatie als een belangrijke stap om interventies te verbeteren en beter te onderbouwen. Door systematisch te onderzoeken wat werkt, voor wie en onder welke voorwaarden, kunnen gemeenten en partners beter bepalen welke interventies passen bij digitale veiligheid.
Nieuws
Nieuws
Nieuws