Explosies bij woningen en bedrijven zorgen voor grote onrust in wijken. De schade is vaak groot. Bewoners voelen zich onveilig. Opvallend is dat steeds vaker jongeren betrokken zijn bij dit soort incidenten.
Nieuw onderzoek van ESSA Research en een bijbehorende podcastserie laten zien dat explosievenincidenten niet op zichzelf staan. Ze maken deel uit van een complex samenspel van sociale netwerken, geld, status en perspectiefgebrek. De inzichten zijn belangrijk voor gemeenten, politie en jongerenwerk.
Voor de 10-pager Explosieve dreiging spraken onderzoekers in 2025 met 11 jongeren tussen de 14 en 26 jaar die betrokken waren bij explosievenincidenten. Daarnaast zijn kinderrechters, reclasseringswerkers en een officier van justitie geïnterviewd.
De rollen van jongeren verschillen:
Veel jongeren noemen geld als belangrijkste reden. Maar dat geld is niet altijd bedoeld voor luxe.
Een jongere zegt:
“Mijn ouders zouden nooit 800 euro betalen voor een jas. Dus ik wilde zelf geld hebben.”
Dit laat zien dat er meerdere verhalen achter één motief schuilgaan.
Jongeren raken zelden betrokken via onbekenden of anonieme online oproepen. Meestal gaat het om mensen uit hun eigen omgeving: vrienden, familie of buurtgenoten.
Een kinderrechter zegt hierover:
“Het gaat vaak via de vriendengroep. Het zijn warme contacten.”
Een 22-jarige jongere bevestigt dat:
“Je kent die persoon al.”
Soms krijgen jongeren pas vlak voor de actie te horen wat de opdracht precies is. Dat maakt het risico groter en het terugtrekken lastiger.
Naast geld spelen andere factoren een rol:
Een jongere vertelt:
“Vanaf mijn veertiende had ik geen school meer. Ik zag geld en dacht: dit is mijn kans.”
Deze combinatie maakt jongeren kwetsbaar voor snelle, risicovolle keuzes.
Professionals zien jongeren vaak als geronseld of misbruikt door oudere criminelen. Jongeren zelf ervaren dat niet altijd zo.
Een jongere zegt:
“Ik kon nee zeggen, maar ik wilde het geld.”
Dit verschil in perspectief is belangrijk. Het bepaalt hoe interventies landen bij jongeren.
De podcast Actie ↔ Reactie bestaat uit drie afleveringen en vult het onderzoek aan met praktijkverhalen.
Aflevering 1 – Explosieven in Nederland
Politie en onderzoekers leggen uit dat explosieven vaak worden ingezet bij conflicten en intimidatie. De impact op wijken is groot: angst, schade en langdurige onrust.
Aflevering 2 – Waarom raken jongeren betrokken?
Jongeren glijden er vaak stapsgewijs in. Signaleren kan, maar vraagt kennis van hun leefwereld en sociale omgeving.
Aflevering 3 – Wat werkt in preventie?
Effectieve preventie vraagt om samenwerking. Alleen handhaven is niet genoeg. Vertrouwen, begeleiding en perspectief zijn cruciaal.
De inzichten uit de podcast en de 10-pager sluiten aan bij wat veel gemeenten, politie en jongerenwerkers al in de praktijk ervaren en doen. Ze onderstrepen vooral het belang van een samenhangende, wijkgerichte aanpak. In veel gemeenten wordt al samengewerkt tussen veiligheid, jeugd en zorg. Het onderzoek laat zien dat deze verbinding juist bij explosievenincidenten van grote waarde is, omdat signalen zoals schooluitval, sociale uitsluiting of langdurige leegte vaak al eerder zichtbaar zijn in de wijk.
Voor de politie bevestigt het onderzoek dat het loont om verder te kijken dan het incident alleen. Inzicht in sociale netwerken en onderlinge relaties helpt om patronen te herkennen en risico’s beter te duiden. Waar dit al gebeurt, kan het versterken van de samenwerking met jongerenwerk en gemeente bijdragen aan sneller en gerichter handelen.
Ook voor jongerenwerkers biedt het onderzoek herkenning. Het belang van vertrouwen, langdurig contact en kennis van groepsdynamiek komt duidelijk naar voren. Juist doordat jongerenwerkers vaak dichtbij staan, kunnen zij signalen van geldnood, statusdrang of groepsdruk vroeg oppikken. De 10-pager laat zien dat het betrekken van ouders en scholen, waar dat al gebeurt, helpt om signalen breder te delen en samen op te volgen.
Frannie Herder, senior adviseur jeugdcriminaliteit bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid reageert op het onderzoek en zegt: “De kracht van het onderzoek en de podcast zit in het bijeenbrengen van verhalen van jongeren en professionals. Die laten zien hoe bestaande werkwijzen rond vroegsignalering, wijkgericht werken en samenwerking tussen zorg en veiligheid juist bij explosievenproblematiek van grote waarde zijn. Het artikel biedt daarmee vooral taal, context en herkenning voor wat in veel gemeenten al gebeurt.”
De podcast en de 10-pager helpen om:
Ze bieden geen simpele oplossing, maar wel realistische handvatten voor de lokale praktijk.
Luister de podcast. Lees de 10-pager. En gebruik de inzichten om escalatie te voorkomen.
Nieuws
Nieuws
Publicatie